{"id":9535,"date":"2021-09-07T11:46:05","date_gmt":"2021-09-07T11:46:05","guid":{"rendered":"https:\/\/wydawnictwo.ug.edu.pl\/?p=9535"},"modified":"2025-05-21T08:57:03","modified_gmt":"2025-05-21T08:57:03","slug":"od-spotkania-do-wydania-czyli-skad-sie-biora-ksiazki","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/wydawnictwo.ug.edu.pl\/en\/od-spotkania-do-wydania-czyli-skad-sie-biora-ksiazki\/","title":{"rendered":"Od spotkania do wydania, czyli sk\u0105d si\u0119 bior\u0105 ksi\u0105\u017cki"},"content":{"rendered":"

Joanna Kamie\u0144<\/strong><\/p>\n

Od spotkania do wydania, czyli sk\u0105d si\u0119 bior\u0105 ksi\u0105\u017cki*<\/strong><\/h2>\n

Najpot\u0119\u017cniejszy przedmiot naszych czas\u00f3w<\/u><\/strong><\/p>\n

Towarzyszy nam niemal od zawsze i jest nieod\u0142\u0105cznym elementem cywilizacji, symbolem m\u0105dro\u015bci, dociekania prawdy, uczono\u015bci, wiedzy, roztropno\u015bci, magii, historii, sztuki i prawa, a tak\u017ce ucieczki od rzeczywisto\u015bci. W historii odnotowujemy przypadki, kiedy by\u0142a przyczyn\u0105 prze\u015bladowania i represji skierowanych zar\u00f3wno w ni\u0105, jak i w jej tw\u00f3rc\u0119, je\u015bli my\u015bli w niej zawarte nie by\u0142y zgodne z obowi\u0105zuj\u0105c\u0105 polityk\u0105; bywa\u0142a te\u017c narz\u0119dziem walki z re\u017cimem i zniewoleniem, sposobem na zachowanie to\u017csamo\u015bci, \u017ar\u00f3d\u0142em nadziei, recept\u0105 na przetrwanie w trudnych czasach; palona na stosach pada\u0142a ofiar\u0105 ideologii, z czasem zacz\u0119\u0142a s\u0142u\u017cy\u0107 za pole do dyskusji i prowadzenia polemik. Zdarza\u0142o si\u0119, \u017ce prowadzi\u0142a autora na sal\u0119 rozpraw s\u0105dowych, stawa\u0142a si\u0119 przyczyn\u0105 wykl\u0119cia go ze spo\u0142ecze\u0144stwa, zmusza\u0142a do emigracji, wtr\u0105ca\u0142a do wi\u0119zienia, wyrzuca\u0142a z okna, prowadzi\u0142a na szafot, ale te\u017c pozostawa\u0142a trwa\u0142ym \u015bladem jego istnienia, potrafi\u0142a zrobi\u0107 na czytelnikach wra\u017cenie tak ogromne, \u017ce zmieniali ca\u0142kowicie swoje \u017cycie albo\u2026 ko\u0144czyli je samob\u00f3jcz\u0105 \u015bmierci\u0105 wkr\u00f3tce po lekturze (efekt Wertera). Wywo\u0142a\u0142a ferment w historii i kulturze, a nawet \u017cyciu osobistym wielu os\u00f3b. By\u0142a i jest wyrazem post\u0119pu, no\u015bnikiem pami\u0119ci, gwarantem trwania. Ukochane dziecko autora, obiekt po\u017c\u0105dania bibliofila, przedmiot pracy i zabieg\u00f3w rzeszy ludzi, kt\u00f3rzy pracuj\u0105 nad jej stworzeniem. KSI\u0104\u017bKA.<\/p>\n

\n

Mi\u0142o szeleszcz\u0105ce kartki papieru, zadrukowane literami, ozdobione ilustracjami, zebrane w sfalcowane arkusze zszyte z sob\u0105 ni\u0107mi, a nast\u0119pnie wzmocnione merl\u0105 i przymocowane do grzbietu, zako\u0144czone na g\u00f3rze p\u0142\u00f3cienn\u0105 kapita\u0142k\u0105. Blok po\u0142\u0105czony z ok\u0142adk\u0105 wyklejk\u0105, arkuszami grubszego papieru spajaj\u0105cego opakowanie z jego zawarto\u015bci\u0105. <\/strong><\/span><\/h4>\n<\/blockquote>\n

Nim doszli\u015bmy do momentu, kiedy wygl\u0105d ksi\u0105\u017cki jest tak oczywisty, musia\u0142y min\u0105\u0107 tysi\u0105clecia. Cho\u0107 wyst\u0119puj\u0105 r\u00f3\u017cne rodzaje opraw, papier\u00f3w i techniki druku, to nie mamy w\u0105tpliwo\u015bci, jak powstaje i jak wygl\u0105da ksi\u0105\u017cka. W 2010 r. Google postawi\u0142o sobie za cel digitalizacj\u0119 wszystkich ksi\u0105\u017cek \u015bwiata, postanowi\u0142o wi\u0119c je policzy\u0107, \u017ceby wiedzie\u0107, jaka jest skala projektu. Przyj\u0119to zasad\u0119, \u017ce ka\u017cde wydanie tego samego dzie\u0142a to oddzielna ksi\u0105\u017cka. W efekcie obliczono, \u017ce na ca\u0142ym \u015bwiecie w czasach nowo\u017cytnych do 2010 r. zosta\u0142o wydanych 129 864 880 ksi\u0105\u017cek. Polska Biblioteka Narodowa corocznie publikuje Ruch wydawniczy w liczbach<\/em>. W zestawieniach tych uwzgl\u0119dnione s\u0105 wszystkie publikacje wydane na terenie Polski, otrzymywane przez Bibliotek\u0119 Narodow\u0105 jako egzemplarze obowi\u0105zkowe. W 2017 r. Biblioteka Narodowa og\u0142osi\u0142a, \u017ce zosta\u0142 pobity rekord \u2013 w polskiej bibliografii narodowej znalaz\u0142o si\u0119 36 260 tytu\u0142\u00f3w nowych ksi\u0105\u017cek. W 2018 r. liczba ta spad\u0142a o 6% \u2013 do 33 919 tytu\u0142\u00f3w. Dane te nie obejmuj\u0105 numer\u00f3w czasopism naukowych, kt\u00f3re r\u00f3wnie\u017c stanowi\u0105 poka\u017an\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 wydawanych rocznie publikacji. Z kolei najwi\u0119ksza biblioteka na \u015bwiecie, tj. Biblioteka Kongresu (Library of Congress) z siedzib\u0105 w Waszyngtonie we wrze\u015bniu 2015 r. posiada\u0142a w swoich zbiorach ponad 162 mln r\u00f3\u017cnego rodzaju dokument\u00f3w, w tym m.in. ponad 38,6 mln ksi\u0105\u017cek, 70,3 mln r\u0119kopis\u00f3w, 5,6 mln map i atlas\u00f3w, 14,2 mln fotografii, 17,1 mln mikrofilm\u00f3w oraz 7,2 mln dokument\u00f3w muzycznych w ponad 470 j\u0119zykach. Niewiele mniejsze s\u0105 zasoby Biblioteki Brytyjskiej (The British Library) z siedzib\u0105 w Londynie, kt\u00f3ra ma w swoich zbiorach ponad 150 mln pozycji w ka\u017cdym znanym j\u0119zyku, w tym ok. 25 mln ksi\u0105\u017cek. Corocznie do tej kolekcji przybywa ok. 3 mln nowych ksi\u0105\u017cek. Zapewne nie by\u0142oby to mo\u017cliwe, gdyby nie wynalazek druku.<\/p>\n

By jednak w warsztacie Johannesa Gutenberga w Moguncji w 1450 r. ukaza\u0142a si\u0119 pierwsza drukowana ksi\u0105\u017cka \u2013 podr\u0119cznik szko\u0142y Ars grammatica<\/em> Aeliusa Donatusa, potrzebny by\u0142 dorobek r\u00f3\u017cnych cywilizacji, kt\u00f3re przez tysi\u0105clecia wypracowywa\u0142y drog\u0119 do tego, \u017ce s\u0142owo mo\u017ce zosta\u0107 utrwalone i powielone na pi\u015bmie. Historia ta obfituje w wiele w\u0105tk\u00f3w, dzia\u0142a si\u0119 przez tysi\u0105ce lat na r\u00f3\u017cnych kontynentach, niekt\u00f3re jej motywy obros\u0142y legend\u0105, inne odcisn\u0119\u0142y pi\u0119tno na rozwoju cywilizacyjnym poszczeg\u00f3lnych pa\u0144stw. A zacz\u0119\u0142a si\u0119 od s\u0142owa i ch\u0119ci jego utrwalenia na pi\u015bmie.<\/p>\n

Na pocz\u0105tku by\u0142 kamie\u0144<\/u><\/strong><\/p>\n

Gdy sko\u0144czy\u0142 rozmawia\u0107 z Moj\u017ceszem na g\u00f3rze Synaj, da\u0142 mu dwie tablice \u015awiadectwa, tablice kamienne, napisane palcem Bo\u017cym. <\/em><\/p>\n

(Wj 31, 18)<\/p>\n

Idea pisania, czyli komunikacji za pomoc\u0105 znak\u00f3w odzwierciedlaj\u0105cych mow\u0119, przyby\u0142a do Egiptu z pobliskiej Sumerii (dzi\u015b p\u00f3\u0142nocno-wschodni Irak), gdzie funkcjonowa\u0142o pismo klinowe polegaj\u0105ce na wyciskaniu w glinie znak\u00f3w klinowym rylcem. Pierwsze egipskie hieroglify pojawi\u0142y si\u0119 pod koniec IV tysi\u0105clecia p.n.e. i by\u0142y zapisywane na kamieniu oraz wyrobach ceramicznych. Niebawem jednak, jeszcze w tym samym tysi\u0105cleciu mieszka\u0144cy delty Nilu zacz\u0119li wykorzystywa\u0107 jako materia\u0142 pi\u015bmienniczy papirus, produkowany z uprawianych przez nich trzcin papirusowych (cyperus papyrus<\/em>). Cho\u0107 sta\u0142 si\u0119 on popularny, nie zarzucono ca\u0142kowicie pisania na kamieniach. W Muzeum w Palermo znajduje si\u0119 tzw. kamie\u0144 z Palermo, czyli fragment steli egipskiej z czas\u00f3w V dynastii (ok. 2480\u20132350 r. p.n.e.) Starego Pa\u0144stwa, na kt\u00f3rej wyryto kronik\u0119 wydarze\u0144 tego okresu. Znany jest te\u017c pochodz\u0105cy ze 195 r. p.n.e. kamie\u0144 z Rosetty, miasta portowego po\u0142o\u017conego w delcie Nilu. Wyryto na nim w j\u0119zyku egipskim, pismem hieroglificznym i demotycznym, oraz w j\u0119zyku greckim napis ku czci kr\u00f3la Ptolemeusza V Epifanesa. Na kamieniu zapisywano i nadal zapisuje si\u0119 to, co ma by\u0107 szczeg\u00f3lnie trwa\u0142e, jak napisy na pomnikach i nagrobkach.<\/p>\n

Z czasem papirus zosta\u0142 wyparty przez pergamin, produkowany ze sk\u00f3r zwierz\u0119cych. Jego wynalezienie przypisuje si\u0119 zwykle kr\u00f3lowi Pergamonu Eumenesowi II (w\u0142ada\u0142 w latach 197\u2013159 p.n.e.), za\u0142o\u017cycielowi wielkiej biblioteki, maj\u0105cej konkurowa\u0107 z Aleksandryjsk\u0105. W rzeczywisto\u015bci jednak ju\u017c w V wieku p.n.e. Herodot relacjonowa\u0142, \u017ce Grecy z Jonii pisali ksi\u0105\u017cki na sk\u00f3rach zwierz\u0119cych, gdy brakowa\u0142o papirusu. Cho\u0107 Pergamo\u0144czycy nie byli pierwszymi lud\u017ami pisz\u0105cymi na sk\u00f3rze, to jako pierwsi opracowali metod\u0119 przekszta\u0142cenia sk\u00f3ry w spr\u0119\u017cysty i g\u0142adki pergamin.<\/p>\n

\u017beby jednak pergamin na dobre zast\u0105pi\u0142 papirus, trzeba by\u0142o upadku gospodarki egipskiej w wyniku sz\u00f3stej wojny syryjskiej, co skutkowa\u0142o zahamowaniem eksportu papirusu, a pomocny okaza\u0142 si\u0119 te\u017c pewien nieszcz\u0119\u015bliwy wypadek. Ot\u00f3\u017c, kiedy sko\u0144czy\u0142a si\u0119 wojna w Egipcie, w latach 168\u2013167 p.n.e. g\u0142\u00f3wny uczony Biblioteki Pergamo\u0144skiej, Krates z Mallos przebywa\u0142 w podr\u00f3\u017cy dyplomatycznej wraz z bratem Eumenesa II Attalusem w Rzymie. Ju\u017c na pocz\u0105tku tej wizyty Krates wpad\u0142 do odkrytego rynsztoka na Wzg\u00f3rzu Palaty\u0144skim i z\u0142ama\u0142 nog\u0119. W tej sytuacji musia\u0142 pozosta\u0107 w mie\u015bcie d\u0142u\u017cej, tote\u017c podczas przymusowej rekonwalescencji wyg\u0142asza\u0142 wyk\u0142ady z gramatyki i krytyki literackiej. Jego ksi\u0105\u017cki by\u0142y pisane na pergaminie, a pozbawieni papirusu Rzymianie z zachwytem s\u0142uchali o nieznanym im materiale pi\u015bmienniczym.<\/p>\n

\n

Krates, chc\u0105c przypodoba\u0107 si\u0119 jeszcze bardziej gospodarzom, zam\u00f3wi\u0142 transport pergaminu do Rzymu. W ten spos\u00f3b charta pergamena zacz\u0119\u0142a dominowa\u0107 w \u015bwiecie staro\u017cytnym, asymilowana przez kolejne kultury. Sta\u0142a si\u0119 nieod\u0142\u0105czn\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 kultury \u017cydowskiej, ale szybko przej\u0119li j\u0105 te\u017c chrze\u015bcijanie. Jedynie Watykan a\u017c do 1022 r., do pontyfikatu Benedykta VIII, og\u0142asza\u0142 bulle, u\u017cywaj\u0105c papirusu, co mog\u0142o mie\u0107 zwi\u0105zek ze s\u0142owami Apokalipsy, w kt\u00f3rej Pergamon nazywa si\u0119 \u201etronem Szatana\u201d.<\/strong><\/span><\/h4>\n<\/blockquote>\n

Dzieje papieru s\u0105 bardziej z\u0142o\u017cone. Wiadomo jednak, \u017ce zosta\u0142 wynaleziony w Chinach. Wcze\u015bniej Chi\u0144czycy wykorzystywali r\u00f3\u017cne materia\u0142y \u2013 teksty by\u0142y wyryte na ko\u015bciach, skorupach \u017c\u00f3\u0142wi, w metalu i glinie, kamieniu, jadeicie i drewnie. Wszystkie staro\u017cytne ksi\u0119gi pisali na zh\u00fa b\u00f3<\/em> (\u7af9\u5e1b) \u2013 dos\u0142ownie bambusie i jedwabiu. Jednak bambus by\u0142 ci\u0119\u017cki, a jedwab drogi.<\/p>\n

W III wieku p.n.e. mieszka\u0144cy Pa\u0144stwa \u015arodka zacz\u0119li wytwarza\u0107 papier z lnianych szmat, a przez kolejne stulecia technika jego wyrobu by\u0142a udoskonalana. Potem do produkcji papieru zacz\u0119to wykorzystywa\u0107 kor\u0119 drzew, tkaniny konopne oraz zu\u017cyte sieci rybackie. Wszystko to dzia\u0142o si\u0119 w Chinach tysi\u0105ce lat przed tym, jak zachodni papiernicy zacz\u0119li eksperymentowa\u0107 z podobnymi surowcami.<\/p>\n

Szczeg\u00f3ln\u0105 rol\u0119 odegra\u0142 w tym Cai Lun, s\u0142uga, kt\u00f3ry do\u0142\u0105czy\u0142 do dworu cesarza Zhanga w 75 r. n.e. Ten eunuch i faworyt cesarzowej Don wspi\u0105\u0142 si\u0119 wysoko po szczeblach kariery, uczestnicz\u0105c w intrygach swej pani przeciwko konkubinom cesarza. Poniewa\u017c pom\u00f3g\u0142 jej wyeliminowa\u0107 zar\u00f3wno pani\u0105 Song, jak i pani\u0105 Liang, kt\u00f3re w wyniku jego spisk\u00f3w pope\u0142ni\u0142y samob\u00f3jstwo (\u201ezmar\u0142y ze zmartwienia\u201d), cesarzowa, kiedy sprawowa\u0142a w\u0142adz\u0119 w imieniu ma\u0142oletniego cesarza He, wynios\u0142a Cai Luna do wysokich godno\u015bci. Kilka lat po jej \u015bmierci w 105 r. Cai zademonstrowa\u0142 sw\u00f3j wynalazek \u2013 cienkie, g\u0142adkie arkusze wykonane z w\u0142\u00f3kien ro\u015blinnych. Cho\u0107 papier wyrabiano ju\u017c wcze\u015bniej, Cai Lun rozwin\u0105\u0142 to rzemios\u0142o, a w nagrod\u0119 rok po swoim odkryciu wszed\u0142 w sk\u0142ad \u015bwity cesarskiej i awansowa\u0142 na jedno z najbardziej po\u017c\u0105danych stanowisk na dworze, po czym zwi\u0105za\u0142 si\u0119 z cesarzow\u0105 wdow\u0105 Deng. Po jej \u015bmierci przysz\u0142o mu jednak zap\u0142aci\u0107 za wcze\u015bniejsze zbrodnie i spodziewaj\u0105c si\u0119 wyroku skazuj\u0105cego, wybra\u0142 los swoich ofiar. Nim nowy cesarz wymierzy\u0142 kar\u0119, Cai Lun przybra\u0142 si\u0119 w najlepsze szaty i\u2026 \u201ezmar\u0142 ze zmartwienia\u201d.<\/p>\n

Cho\u0107 Chi\u0144czycy pilnie strzegli tajemnic produkcji jedwabiu i papieru, to w III wieku n.e. wiedza o niej dotar\u0142a do Japonii, nied\u0142ugo potem za\u015b do Indii, Korei i Indochin, by wreszcie w VIII stuleciu za po\u015brednictwem Arabii rozprzestrzeni\u0107 si\u0119 na ca\u0142y \u015bwiat muzu\u0142ma\u0144ski. Europa nie chcia\u0142a przyj\u0105\u0107 papieru.<\/p>\n

W 1150 r. otwarto papierni\u0119 w b\u0119d\u0105cym pod wp\u0142ywem muzu\u0142ma\u0144skim mie\u015bcie X\u00e0tiva, nieopodal dzisiejszej Walencji, ale chrze\u015bcija\u0144scy krzy\u017cowcy uwa\u017cali papier za wytw\u00f3r poga\u0144ski i palili ksi\u0105\u017cki. W 1244 r. X\u00e0tiva dosta\u0142a si\u0119 pod panowanie chrze\u015bcija\u0144skie i w ci\u0105gu kolejnego stulecia papiernie pojawi\u0142y si\u0119 w ca\u0142ej po\u0142udniowej Europie. Od tej pory na ca\u0142ym \u015bwiecie coraz bardziej udoskonalano produkcj\u0119 papieru i wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie jest to nowoczesny proces przemys\u0142owy.<\/p>\n

Nikt ju\u017c nie wyobra\u017ca sobie ksi\u0105\u017cek bez papieru, a po czasach komuny w Polsce i reglamentacji papieru nast\u0105pi\u0142 wspania\u0142y rozkwit tego przemys\u0142u oraz nieograniczony dost\u0119p do wszelkich nowinek w tej bran\u017cy. R\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 papier\u00f3w mog\u0142aby by\u0107 przedmiotem osobnej ksi\u0105\u017cki. Ograniczeniem przy wyborze spo\u015br\u00f3d ca\u0142ego zestawu rodzaj\u00f3w s\u0105 ju\u017c tylko pieni\u0105dze. Papier ma tak wiele indywidualnych w\u0142a\u015bciwo\u015bci, \u017ce mo\u017cna sp\u0119dza\u0107 godziny nad pr\u00f3bnikami, patrz\u0105c na te r\u00f3\u017cnokolorowe skrawki, na ca\u0142\u0105 gam\u0119 bieli i czerni, badaj\u0105c palcami faktur\u0119 i gramatur\u0119, wyczuwaj\u0105c drobinki w\u0142\u00f3kien w papierach niepowlekanych lub z przyjemno\u015bci\u0105 stwierdzaj\u0105c jedwabisto\u015b\u0107 papier\u00f3w g\u0142adzonych, powlekanych czy kalandrowanych. Papier, jego szelest, zapach po\u0142\u0105czony z zapachem farby drukarskiej i kleju introligatorskiego jest wa\u017cnym wyr\u00f3\u017cnikiem ksi\u0105\u017cki \u2013 tego, w jaki spos\u00f3b j\u0105 odbieramy i odczuwamy jako przedmiot, jako wytw\u00f3r estetyczny. Wyb\u00f3r papieru bywa jednym z najprzyjemniejszych etap\u00f3w projektowania ksi\u0105\u017cki, pod warunkiem oczywi\u015bcie, \u017ce bud\u017cet na taki nieograniczony wyb\u00f3r pozwala.<\/p>\n

Gutenberg nie by\u0142 pierwszy<\/u><\/strong><\/p>\n

Opracowanie techniki produkcji papieru by\u0142o pierwszym rewolucyjnym krokiem w przygotowaniu ksi\u0105\u017cki. Kolejnym sta\u0142 si\u0119 wynalazek druku i ruchomych czcionek. Powszechnie przypisuje si\u0119 go Johannesowi Gutenbergowi, w rzeczywisto\u015bci jednak ruchome gliniane czcionki pojawi\u0142y si\u0119 400 lat wcze\u015bniej w Chinach. Stworzy\u0142 je w po\u0142owie XI wieku chi\u0144ski plebejusz Pi Sheng, ale \u2013 z wyj\u0105tkiem opisu tego wydarzenia w \u017ar\u00f3d\u0142ach \u2013 nie zachowa\u0142y si\u0119 \u017cadne materialne dowody tego wynalazku, kt\u00f3ry poszed\u0142 w zapomnienie, nie znajduj\u0105c powszechnego zastosowania. W 1313 r. urz\u0119dnik rz\u0105dowy opisa\u0142 wynalezion\u0105 przez Pi Shenga glinian\u0105 czcionk\u0119 i postanowi\u0142 j\u0105 udoskonali\u0107. Stworzy\u0142 nowy, z\u0142o\u017cony system czcionki drewnianej i za jej pomoc\u0105 wydrukowa\u0142 swoj\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119. Do jej druku u\u017cy\u0142 ponad 60 tys. znak\u00f3w. Chi\u0144ska ruchoma czcionka by\u0142a jednak niepraktyczna zar\u00f3wno ze wzgl\u0119du na niepor\u0119czn\u0105 form\u0119 pisma, jak i problematyczny w druku chi\u0144ski tusz, kt\u00f3ry nie przylega\u0142 dobrze do metalu, gliny czy porcelany, nie by\u0142o wi\u0119c mo\u017cliwe szersze jej zastosowanie.<\/p>\n

To Gutenberg, cho\u0107 w istocie nie wynalaz\u0142 ruchomej czcionki, dopracowa\u0142 nie\u0142atwy proces jej wykorzystania. Wypracowana przez niego technika sta\u0142a si\u0119 pocz\u0105tkiem nowej ery ksi\u0105\u017cki.<\/p>\n

Johannes Gutenberg nie by\u0142 zamo\u017cny, ale z pewno\u015bci\u0105 umia\u0142 wyj\u015b\u0107 naprzeciw swoim czasom i przewidzie\u0107 oczekiwania czytelnik\u00f3w. W 1450 r. za\u0142o\u017cy\u0142 w Moguncji warsztat drukarski za pieni\u0105dze po\u017cyczone od Johanna Fusta, mogunckiego z\u0142otnika i cz\u0142onka gildii. Interes ten musia\u0142 wydawa\u0107 si\u0119 Fustowi bardzo op\u0142acalny, bo sam si\u0119 zad\u0142u\u017cy\u0142, by sfinansowa\u0107 po\u017cyczk\u0119 w wysoko\u015bci 800 gulden\u00f3w, udzielon\u0105 na 6%. Poniewa\u017c wszystkie pieni\u0105dze poch\u0142on\u0105\u0142 warsztat, Gutenberg nie wywi\u0105za\u0142 si\u0119 ze sp\u0142aty odsetek. Mia\u0142 jednak plan \u2013 dostrzegaj\u0105c potencja\u0142 zamo\u017cnego Ko\u015bcio\u0142a \u2013 postanowi\u0142 wydrukowa\u0107 Bibli\u0119. Przekona\u0142 Fusta do kolejnej po\u017cyczki, r\u00f3wnie\u017c w wysoko\u015bci 800 gulden\u00f3w, kt\u00f3r\u0105 uzyska\u0142 w zamian za zatrudnienie w swoim warsztacie adoptowanego syna Fusta, Petera Sch\u00f6ffera jako czeladnika.<\/p>\n

\n

Aby wydrukowa\u0107 Bibli\u0119, Gutenberg musia\u0142 wykona\u0107 stalowe stemple dla 290 r\u00f3\u017cnych znak\u00f3w, a nast\u0119pnie wykona\u0107 matryc\u0119 z wyt\u0142oczonym odbiciem litery oraz form\u0119 odlewnicz\u0105, dzi\u0119ki kt\u00f3rej uzyska\u0142 wystarczaj\u0105c\u0105 liczb\u0119 czcionek. Do wsp\u00f3\u0142pracy zaprosi\u0142 strasburskiego z\u0142otnika H\u00e4nsa D\u00fcnne\u2019a. Biblia Gutenberga wymaga\u0142a u\u017cycia 46 tys. czcionek. Stworzona przez niego forma odlewnicza zrewolucjonizowa\u0142a druk, a do sukcesu Gutenberga w zasadniczy spos\u00f3b przyczyni\u0142a si\u0119 farba drukarska, kt\u00f3rej receptur\u0119 sam opracowa\u0142.<\/strong><\/span><\/h4>\n<\/blockquote>\n

Znaj\u0105c metod\u0119 stosowan\u0105 przez malarzy holenderskich, przygotowywa\u0142 farb\u0119 z gotowanego oleju lnianego. Eksperymentowa\u0142 z recepturami barwnik\u00f3w, szukaj\u0105c odpowiedniego koloru \u2013 opr\u00f3cz w\u0119gla jego farba drukarska zawiera\u0142a mied\u017a, o\u0142\u00f3w oraz inne metale nadaj\u0105ce po\u0142ysk. Nie ograniczy\u0142 si\u0119 jednak tylko do koloru czarnego, wykorzysta\u0142 cynober na czerwie\u0144 oraz lazuryt na niebieski. W swoim warsztacie wi\u0119c zastosowa\u0142 prawie kompletny zestaw podstawowych kolor\u00f3w farb drukarskich, kt\u00f3re obecnie s\u0105 okre\u015blane skr\u00f3tem CMYK, sk\u0142adaj\u0105cym si\u0119 z pierwszych liter nazw kolor\u00f3w (cyan<\/em> \u2013 niebieski, magenta<\/em> \u2013 czerwony, yellow<\/em> \u2013 \u017c\u00f3\u0142ty, key colour<\/em>\/black<\/em> \u2013 czarny). Z odpowiedniej ich mieszaniny uzyskujemy wszystkie barwy w druku.<\/p>\n

Efekt zabieg\u00f3w Gutenberga wzbudzi\u0142 podziw i zachwyt. Jego Biblia by\u0142a bliska idea\u0142u, co wymaga\u0142o olbrzymich nak\u0142ad\u00f3w finansowych i mimo rewolucji, jakiej dokona\u0142 drukarz z Moguncji, przyczyni\u0142a si\u0119 do jego upadku. Sta\u0142o si\u0119 to za spraw\u0105 Fusta i Sch\u00f6ffera. Historia ta zosta\u0142a drobiazgowo opisana w tzw. Akcie Notarialnym Helmaspergera z 6 listopada 1455 r. Tego dnia Johann Fust stawi\u0142 si\u0119 w refektarzu klasztoru franciszkan\u00f3w w Moguncji przed notariuszem Urlichem Helmaspergerem, \u017c\u0105daj\u0105c zap\u0142aty pi\u0119cioletnich odsetek od wspomnianej wy\u017cej po\u017cyczki. Gutenberg, przewiduj\u0105c, co si\u0119 \u015bwi\u0119ci, w swoim imieniu wys\u0142a\u0142 ksi\u0119dza, kamerdynera i s\u0142u\u017c\u0105cego, ale nie uda\u0142o im si\u0119 go wybroni\u0107. Orzeczono, \u017ce jest winien 2020 gulden\u00f3w. W efekcie cenne wyposa\u017cenie jego warsztatu wraz z ca\u0142ym nak\u0142adem Biblii przesz\u0142o w r\u0119ce Fusta. Nieca\u0142e 2 lata p\u00f3\u017aniej z tego samego warsztatu wysz\u0142y pi\u0119knie wydrukowane ksi\u0105\u017cki religijne, w tym Psa\u0142terz Moguncki, ale nikt ju\u017c nie przypisa\u0142 Gutenbergowi zas\u0142ug w jego wydaniu. Na ko\u0144cowej stronie tych dzie\u0142, kt\u00f3ra by\u0142a pierwszym w historii pe\u0142nym kolofonem, widnia\u0142y bowiem po\u0142\u0105czone herby Fust&Sch\u00f6ffer. To tym ostatnim przypad\u0142 splendor osi\u0105gni\u0119\u0107 Gutenberga. Jednak i oni nie cieszyli si\u0119 d\u0142ugo powodzeniem. W 1462 r. za poparcie dotychczas urz\u0119duj\u0105cego arcybiskupa Moguncji Diethera von Isenburga zostali wyp\u0119dzeni z miasta wraz z tuzinem czeladnik\u00f3w wykszta\u0142conych w ich warsztacie.<\/p>\n

Mogunccy drukarze rozpierzchli si\u0119 po kontynencie i w ci\u0105gu 15 lat od wydania s\u0142ynnej Biblii Gutenberga we wszystkich krajach Europy pojawi\u0142y si\u0119 prasy drukarskie. W ten spos\u00f3b zacz\u0119\u0142a si\u0119 era ksi\u0105\u017cki w formie drukowanego kodeksu, kt\u00f3ra funkcjonuje do dzi\u015b jako najpopularniejsza, mimo coraz powszechniejszego e-booka, ale to ju\u017c ca\u0142kiem inna historia. Pewne jest, \u017ce do historii przeszed\u0142 Johannes Gutenberg \u2013 pierwszy wydawca.<\/p>\n

 <\/p>\n

*Niniejszy tekst stanowi pierwsz\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 artyku\u0142u Joanny Kamie\u0144, kt\u00f3ry ukaza\u0142 si\u0119 pod tym samym tytu\u0142em w ksi\u0105\u017cce 50 spotka\u0144 na 50-lecie UG<\/em>, red. J.P. Gwizda\u0142a, Wydawnictwo Uniwersytetu Gda\u0144skiego, Gda\u0144sk 2019, s. 375-384 (ca\u0142y artyku\u0142 s. 375-399).<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Joanna Kamie\u0144 Od spotkania do wydania, czyli sk\u0105d si\u0119 bior\u0105 ksi\u0105\u017cki* Najpot\u0119\u017cniejszy przedmiot naszych czas\u00f3w Towarzyszy nam niemal od zawsze i jest nieod\u0142\u0105cznym elementem cywilizacji, symbolem m\u0105dro\u015bci, dociekania prawdy, uczono\u015bci, wiedzy, roztropno\u015bci, magii, historii, sztuki i prawa, a tak\u017ce ucieczki od rzeczywisto\u015bci. W historii odnotowujemy przypadki, kiedy by\u0142a przyczyn\u0105 prze\u015bladowania i represji skierowanych zar\u00f3wno w […]<\/p>\n","protected":false},"author":1718,"featured_media":10243,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[6784],"class_list":["post-9535","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-aktualnosci","tag-artykul"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/wydawnictwo.ug.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9535","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/wydawnictwo.ug.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/wydawnictwo.ug.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wydawnictwo.ug.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1718"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wydawnictwo.ug.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=9535"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/wydawnictwo.ug.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9535\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wydawnictwo.ug.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/10243"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/wydawnictwo.ug.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=9535"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/wydawnictwo.ug.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=9535"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/wydawnictwo.ug.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=9535"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}