{"id":9477,"date":"2021-09-07T08:09:28","date_gmt":"2021-09-07T08:09:28","guid":{"rendered":"https:\/\/wydawnictwo.ug.edu.pl\/?p=9477"},"modified":"2025-05-21T09:17:36","modified_gmt":"2025-05-21T09:17:36","slug":"rozmowa-o-ksiazce-madrosci-chinskich-aforyzmow-w-dzienniku-baltyckim","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/wydawnictwo.ug.edu.pl\/en\/rozmowa-o-ksiazce-madrosci-chinskich-aforyzmow-w-dzienniku-baltyckim\/","title":{"rendered":"Rozmowa o ksi\u0105\u017cce \u201eM\u0105dro\u015bci chi\u0144skich aforyzm\u00f3w\u201d w Dzienniku Ba\u0142tyckim"},"content":{"rendered":"

Przedstawiamy rozmow\u0119 przeprowadzon\u0105 przez Dariusza Szretera. Rozmowa ukaza\u0142a si\u0119 7 maja w dodatku Rejsy do Dziennika Ba\u0142tyckiego (Nr 104) oraz na stronie Dziennika Ba\u0142tyckiego<\/a>.<\/p>\n

Czasem wystarczy jedno zdanie, \u017ceby zobaczy\u0107 \u015bwiat z innej strony. Rozmowa o m\u0105dro\u015bci chi\u0144skich aforyzm\u00f3w<\/strong><\/span><\/h2>\n
\n

Istot\u0105 aforyzmu jest to, \u017ce on nam co\u015b podpowiada, \u017ce jest dobr\u0105 rad\u0105, uj\u0119ciem otaczaj\u0105cego nas \u015bwiata – podr\u0119cznikowym, a zarazem bardzo skr\u00f3conym w formie. Wielu mistrzom, m\u0119drcom udawa\u0142o si\u0119 zamkn\u0105\u0107 to w jednym, dw\u00f3ch, trzech zdaniach. To co\u015b niebywa\u0142ego, i jest to umiej\u0119tno\u015b\u0107 zachwycaj\u0105ca.<\/span><\/strong><\/h4>\n<\/blockquote>\n

– m\u00f3wi prof. Kamil Zeidler, autor ksi\u0105\u017cki \u201eM\u0105dro\u015b\u0107 chi\u0144skich aforyzm\u00f3w\u201d.<\/p>\n

Sk\u0105d u prawnika, specjalisty od teorii i filozofii pa\u0144stwa i prawa, zainteresowanie chi\u0144skimi aforyzmami?<\/strong><\/p>\n

Zacz\u0119\u0142o si\u0119 to jeszcze na prze\u0142omie szko\u0142y podstawowej i \u015bredniej. W\u015br\u00f3d przyjaci\u00f3\u0142 wymieniali\u015bmy si\u0119 wtedy r\u00f3\u017cnymi ksi\u0105\u017ckami i w moje r\u0119ce trafi\u0142y publikacje dotycz\u0105ce szeroko rozumianej filozofii Chin, a p\u00f3\u017aniej te\u017c i Japonii. By\u0142a w\u015br\u00f3d nich m.in. \u201eSztuka wojny\u201d Sun Tzu, a nast\u0119pnie du\u017co prac dotycz\u0105cych zen – japo\u0144skiej odmiany buddyzmu. Potem pojawi\u0142y si\u0119 ksi\u0105\u017cki, takie jak \u201eTao Te King\u201d, czyli \u201eDroga\u201d Lao-Tsy, dialogi konfucja\u0144skie i… jako\u015b tak to posz\u0142o. Chcia\u0142em jak najwi\u0119cej z tych ksi\u0105\u017cek wch\u0142on\u0105\u0107, a wiadomo, \u017ce percepcja cz\u0142owieka jest ograniczona, a zarazem to, z czym si\u0119 zapoznajemy, jest dla nas nier\u00f3wnomiernie fascynuj\u0105ce. Utworzenie w 2007 roku na Uniwersytecie Gda\u0144skim Centrum Studi\u00f3w Azji Wschodniej zbieg\u0142o si\u0119 z tymi moimi zainteresowaniami, kt\u00f3re – i to musz\u0119 na wst\u0119pie wyra\u017anie zaznaczy\u0107 – mia\u0142y charakter bardziej hobbystyczny ani\u017celi naukowy. Niemniej jednak prawie od samego pocz\u0105tku wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142em z Centrum, a od 2011 roku mam przyjemno\u015b\u0107 nim kierowa\u0107. Jest bowiem takie chi\u0144skie przys\u0142owie: \u201eJe\u017celi b\u0119dziesz lubi\u0142 swoj\u0105 prac\u0119, to nigdy nie b\u0119dziesz chodzi\u0142 do pracy\u201d.<\/p>\n

Sk\u0105d u my\u015blicieli chi\u0144skich taka predylekcja do tworzenia w\u0142a\u015bnie aforyzm\u00f3w? Wspomniana tu przez pana \u201eDroga\u201d Lao-Tsy to jest jednocze\u015bnie i traktat, i zbi\u00f3r maksym. Czy to wynika z jakiej\u015b specyfiki tamtejszej my\u015bli, \u017ce ka\u017cde zdanie musi by\u0107 jednocze\u015bnie podsumowaniem?<\/strong><\/p>\n

Faktycznie, wydaje si\u0119, \u017ce to jest specyficzna cecha r\u00f3\u017cnych nurt\u00f3w filozoficznych i religijnych Dalekiego Wschodu. Ot\u00f3\u017c wykszta\u0142ci\u0142 si\u0119 tam system nauczania, kt\u00f3ry budowa\u0142 szczeg\u00f3ln\u0105 wi\u0119\u017a pomi\u0119dzy nauczaj\u0105cym, czyli mistrzem, a uczniami. Bardzo cz\u0119sto, zw\u0142aszcza jest to widoczne w buddyzmie, przekazywanie wiedzy sprowadza\u0142o si\u0119 do tego, \u017ce ucze\u0144 dostawa\u0142 zadanie od rozwi\u0105zania. Mog\u0142o to by\u0107 nawet jedno zdanie, kt\u00f3re mia\u0142o sprawi\u0107 to, \u017ce ucze\u0144 zobaczy \u015bwiat z innej strony, a by\u0107 mo\u017ce nawet doprowadzi\u0107 go do o\u015bwiecenia. \u0141\u0105czy si\u0119 to tak\u017ce z azjatyckim d\u0105\u017ceniem do doskona\u0142o\u015bci, bo prosz\u0119 zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119, \u017ce w Azji wszystko jest sztuk\u0105. Ka\u017cda czynno\u015b\u0107 dnia codziennego mo\u017ce urosn\u0105\u0107 do tej rangi. Mamy zatem sztuk\u0119 parzenia herbaty, sztuk\u0119 uk\u0142adania kwiat\u00f3w,\u00a0sztuki walki. Samo s\u0142owo \u201esztuka\u201d ma w sobie ukryte d\u0105\u017cenie do doskona\u0142o\u015bci, ze \u015bwiadomo\u015bci\u0105, \u017ce ona nigdy nie zostanie osi\u0105gni\u0119ta. I chyba to jest najwa\u017cniejsze w tej idei my\u015bli wschodniej: nieodparte d\u0105\u017cenie do doskona\u0142o\u015bci, zar\u00f3wno w rozwoju mistrza, jak i ucznia. A \u017ce udawa\u0142o si\u0119 to wielu mistrzom, m\u0119drcom zamkn\u0105\u0107 w jednym, dw\u00f3ch, trzech zdaniach, to co\u015b niebywa\u0142ego, i to jest umiej\u0119tno\u015b\u0107 nas zachwycaj\u0105ca. Cho\u0107 wypada\u0142oby te\u017c wspomnie\u0107, \u017ce aforystyka jest te\u017c bardzo wa\u017cnym dzia\u0142em porz\u0105dkowania my\u015bli stosowanym przez europejskich filozof\u00f3w. Wystarczy cho\u0107by wymieni\u0107 \u201eRozmy\u015blania\u201d Marka Aureliusza, czy \u201eAforyzmy o m\u0105dro\u015bci \u017cycia\u201d Arthura Schopenhauera.<\/p>\n

Czy wyb\u00f3r takiej formy mo\u017cna okre\u015bli\u0107 jako efekt pragmatycznego podej\u015bcia do filozofii: \u017ce nie tylko opisujemy \u015bwiat, ale jednocze\u015bnie chcemy go zmieni\u0107, albo przynajmniej zmieni\u0107 siebie.<\/strong><\/p>\n

Trafia pan w punkt. Aforystyk\u0119 traktuj\u0119 jako dzia\u0142 wiedzy o charakterze stricte normatywnym, to znaczy wyznaczaj\u0105cym wzory post\u0119powania. Podobnie jak wyr\u00f3\u017cniamy na przyk\u0142ad etyk\u0119 normatywn\u0105. Nie badamy historii etyki, nie zastanawiamy si\u0119 nad tre\u015bci\u0105 poszczeg\u00f3lnych zalece\u0144 etycznych, tylko traktujemy zbi\u00f3r tych zalece\u0144 jako wyznacznik dla naszego post\u0119powania. I tak jest w\u0142a\u015bnie z aforyzmami. Istot\u0105 aforyzmu jest to, \u017ce on nam co\u015b podpowiada, \u017ce jest dobr\u0105 rad\u0105, takim podr\u0119cznikowym, a zarazem bardzo skr\u00f3conym w formie – uj\u0119ciem otaczaj\u0105cego nas \u015bwiata.<\/p>\n

\n

Trzy podstawowe kierunki staro\u017cytnej my\u015bli chi\u0144skiej to konfucjanizm, taoizm i buddyzm, cho\u0107 ten ostatni przyw\u0119drowa\u0142 z Indii. Na podstawie przytaczanych przez pana aforyzm\u00f3w pochodz\u0105cych z tych trzech szk\u00f3\u0142, mo\u017cna jednak odnie\u015b\u0107 wra\u017cenie, \u017ce nie by\u0142y one sobie przeciwstawne, ale raczej komplementarne. Niekt\u00f3re maksymy brzmi\u0105 wr\u0119cz identycznie.<\/strong><\/p>\n<\/div>\n

\n

Bardzo cz\u0119sto w sztuce chi\u0144skiej przedstawia si\u0119 trzech mistrz\u00f3w: Konfucjusza, Lao-Tsy i Budd\u0119, kt\u00f3rzy zgodnie podr\u00f3\u017cuj\u0105 razem. W Chinach nie by\u0142o wojen religijnych, takich jakie znamy z historii Europy. Oczywi\u015bcie w r\u00f3\u017cnych okresach, zw\u0142aszcza w staro\u017cytno\u015bci, poszczeg\u00f3lne szko\u0142y filozoficzne i religijne rywalizowa\u0142y ze sob\u0105 i w zale\u017cno\u015bci od tego, kt\u00f3ra zdoby\u0142a przychylno\u015b\u0107 w\u0142adcy, ta by\u0142a promowana. \u017beby jednak ten obraz nie by\u0142 zbyt polukrowany, trzeba powiedzie\u0107, \u017ce publiczne palenie ksi\u0105\u017cek, kt\u00f3re nam si\u0119 kojarzy z okresem rz\u0105d\u00f3w Hitlera w Niemczech, to nie by\u0142 pomys\u0142 ani nazistowski, ani nawet rodem ze \u015bredniowiecznej Europy, gdzie obowi\u0105zywa\u0142 indeks ksi\u0105g zakazanych. Nie, to jest pomys\u0142 pierwszego cesarza Chin, kt\u00f3ry wprowadzaj\u0105c oficjaln\u0105 doktryn\u0119, kaza\u0142 niepasuj\u0105ce do niej ksi\u0119gi zniszczy\u0107. Na szcz\u0119\u015bcie wiele z nich przetrwa\u0142o.<\/p>\n

\n

Du\u017ca cz\u0119\u015b\u0107 chi\u0144skich aforyzm\u00f3w po\u015bwi\u0119cona jest relacjom mi\u0119dzy poddanymi a w\u0142adc\u0105: obowi\u0105zkom zwyk\u0142ego cz\u0142owieka w stosunku do w\u0142adzy, ale te\u017c obowi\u0105zkom rz\u0105dz\u0105cych wobec pa\u0144stwa i jego mieszka\u0144c\u00f3w. Czy ten zwi\u0105zek mi\u0119dzy my\u015bl\u0105 chi\u0144sk\u0105 a teori\u0105 rz\u0105dzenia pa\u0144stwem wynika z faktu, \u017ce Chi\u0144czycy, i w og\u00f3le spo\u0142ecze\u0144stwa Dalekiego Wschodu s\u0105 nastawione du\u017co bardziej kolektywnie, a nie indywidualistycznie, jak na Zachodzie?<\/strong><\/p>\n<\/div>\n

\n

Sp\u00f3r liberalizmu z komunitaryzmem to bodaj najwi\u0119kszy sp\u00f3r drugiej po\u0142owy XX i pocz\u0105tku XXI wieku. Z jednej strony mamy podej\u015bcie zachodnie, mocno indywidualistyczne, oparte na my\u015bli liberalnej, neoliberalnej, m\u00f3wi\u0105cej o jednostce, jej wolno\u015bciach, jej prawach i gwarancji tych praw. Ale im bardziej b\u0119dziemy obracali globus w stron\u0119 Wschodu, tym bardziej to jednostka znika z pierwszego planu, a coraz wa\u017cniejsze staje si\u0119 grupa oraz przekonanie, \u017ce jednostka bez tej grupy nie ma \u017cadnego znaczenia. \u017be jednostka dopiero przez swoje zadania, obowi\u0105zki wobec ca\u0142o\u015bci spo\u0142ecze\u0144stwa – od rodziny, przez wsp\u00f3lnot\u0119 czy to wiejsk\u0105 czy dzielnicy, a\u017c po wsp\u00f3lnot\u0119 pa\u0144stwow\u0105 – mo\u017ce si\u0119 zrealizowa\u0107. I to jest fakt – troska o dobro wsp\u00f3lne jest bardzo wa\u017cna na Wschodzie i praktycznych przyk\u0142ad\u00f3w na to, z \u017cycia codziennego w Chinach czy w Japonii, mo\u017cemy znale\u017a\u0107 bardzo wiele.<\/p>\n

Tak, ale mo\u017cemy te\u017c znale\u017a\u0107 bardzo drastyczne przyk\u0142ady, jak pa\u0144stwo potrafi prze\u015bladowa\u0107 nie tylko jednostki, ale te\u017c ca\u0142e grupy wyznaniowe czy narodowe, uznawane za niewygodne. Dopiero co czyta\u0142em wstrz\u0105saj\u0105cy raport o tak zwanych obozach reedukacyjnych dla Ujgur\u00f3w, muzu\u0142man\u00f3w zamieszkuj\u0105cych p\u00f3\u0142nocno-zachodni\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 Chin.<\/strong><\/p>\n

Bardzo cz\u0119sto podnoszone s\u0105 zarzuty dotycz\u0105ce naruszania praw cz\u0142owieka w Chinach, kt\u00f3re przecie\u017c – pomimo wybrania \u201etrzeciej drogi\u201d – nadal s\u0105 pa\u0144stwem niedemokratycznym. Na t\u0119 kwesti\u0119 nak\u0142ada si\u0119 jednak jeszcze jeden sp\u00f3r – mi\u0119dzy uniwersalizmem a regionalizmem praw cz\u0142owieka. Dotyczy on tego, jak rozumiemy poszczeg\u00f3lne prawa cz\u0142owieka, jaka jest ich tre\u015b\u0107. W 2009 roku uczestniczy\u0142em w konferencji zorganizowanej w Pekinie przez Mi\u0119dzynarodowe Stowarzyszenie Filozofii Prawa i Filozofii Spo\u0142ecznej IVR. Jeden jej dzie\u0144 w ca\u0142o\u015bci po\u015bwi\u0119cony by\u0142 w\u0142a\u015bnie prawom cz\u0142owieka, i przez ca\u0142y ten dzie\u0144 miejscowi profesorowie wykazywali, \u017ce pod tym wzgl\u0119dem u nich wszystko jest w najlepszym porz\u0105dku. Tylko \u017ce te prawa cz\u0142owieka s\u0105 po prostu inaczej rozumiane. Zarazem zarzucali nam, ludziom Zachodu, europocentryzm – pr\u00f3b\u0119 narzucenia czego\u015b, co jest dla nich, Chi\u0144czyk\u00f3w, obce kulturowo. A przecie\u017c to u nich w\u0105tki praw cz\u0142owieka pojawia\u0142y si\u0119 w literaturze ju\u017c du\u017co wcze\u015bniej, ani\u017celi w najstarszych traktatach filozofii europejskiej. No, ale tutaj rzeczywi\u015bcie mo\u017cemy sobie postawi\u0107 pytanie, jak w tamtym uj\u0119ciu ma wygl\u0105da\u0107 szacunek dla \u017cycia, dla wolno\u015bci czy dla godno\u015bci pojedynczego cz\u0142owieka. My w Europie, stoj\u0105c na stanowisku liberalnym, stawiamy jednostk\u0119 na pierwszym planie.<\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n
\n

Doprawdy specyficzne to rozumienie praw cz\u0142owieka. Eksterminacja, wynarodowianie, zast\u0119powanie kultury mniejszo\u015bci, kultur\u0105 chi\u0144sk\u0105, j\u0119zyk\u00f3w lokalnych – mandary\u0144skim\u2026<\/strong><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n

Ka\u017cda kultura, kt\u00f3ra w danym momencie by\u0142a na tyle silna, \u017ceby zdominowa\u0107 inne kultury, ma takie trupy w szafie. Przypomnijmy sobie czasy kolonializmu, nie tak przecie\u017c odleg\u0142e. Nie min\u0119\u0142o nawet sto lat od wydarze\u0144, kt\u00f3rych powinni\u015bmy si\u0119 jako Europejczycy wstydzi\u0107.<\/p>\n

Ale my nie m\u00f3wimy, \u017ce to by\u0142o swoiste rozumienie praw cz\u0142owieka, tylko nasze dawne barbarzy\u0144stwo nazywamy po imieniu. St\u0105d zreszt\u0105 wzi\u0105\u0142 si\u0119 na Zachodzie nurt cancel culture – kultury uniewa\u017cniania, kt\u00f3ra wyra\u017ca si\u0119 m.in. w obalaniu pomnik\u00f3w tych, kt\u00f3rzy kiedy\u015b byli uznani za bohater\u00f3w narodowych, a z punktu widzenia dzisiejszych standard\u00f3w, okazali si\u0119 tego niegodni.<\/strong><\/p>\n

Tak, zw\u0142aszcza w Stanach Zjednoczonych jest to podnoszone szczeg\u00f3lnie silnie. Pojawi\u0142y si\u0119 nawet g\u0142osy, \u017ceby usun\u0105\u0107 pomnik Kolumba z Columbus Circus na Manhattanie. To si\u0119 dzieje, ale – m\u00f3wi\u0105c tak potocznie – nie wiem czy to nie jest przegi\u0119cie w drug\u0105 stron\u0119.<\/p>\n<\/div>\n

\n

Wr\u00f3\u0107my do Chin. Te \u015bredniowieczne pr\u0105dy filozoficzne, o kt\u00f3rych rozmawiamy, okaza\u0142y si\u0119 na tyle silne, \u017ce nie uda\u0142o si\u0119 ich wyt\u0119pi\u0107 nawet komunistom. Ba, niekt\u00f3rzy twierdz\u0105 nawet, \u017ce maoizm im ostatecznie uleg\u0142.<\/strong><\/p>\n

M\u00f3wimy o cywilizacji, kt\u00f3ra trwa nieprzerwanie przez 5000 lat, i kt\u00f3ra jako jedyna zachowuje swoj\u0105 ci\u0105g\u0142o\u015b\u0107. Je\u015bli popatrzymy na to z punktu widzenia norm spo\u0142ecznych, to prawo jest bardzo \u0142atwo zmieni\u0107. Natomiast przyzwyczajenia, pewne wzorce kulturowe, sprawy zwi\u0105zane z tym, jak ludzie s\u0105 wychowywani od najm\u0142odszych lat, s\u0105 tak mocno zakorzenione, \u017ce pr\u00f3ba ich zmiany jest niemal\u017ce niemo\u017cliwa, a je\u015bli, to wymaga nie lat, a pokole\u0144. We\u017amy cho\u0107by rewolucj\u0119 kulturaln\u0105. To mia\u0142o by\u0107 radykalne odci\u0119cie si\u0119 od wszystkiego, co powsta\u0142o w przesz\u0142o\u015bci, ale ca\u0142a ta idea i spos\u00f3b jej realizacji, poza ogromnymi zniszczeniami kultury Chin, nie przynios\u0142y \u017cadnego rezultatu. Zmieni\u0142 si\u0119 system, z pa\u0144stwa despotycznego – cesarstwa, na pa\u0144stwo totalitarne, ale zmieni\u0142a si\u0119 jedynie warstwa zewn\u0119trzna, narracja, natomiast wzorce spo\u0142eczne pozosta\u0142y te same. Cesarz zosta\u0142 zast\u0105piony przez przewodnicz\u0105cego Mao, porzucono mand\u017curski styl fryzur, zacz\u0119to si\u0119 inaczej ubiera\u0107 – na\u0142o\u017cono mundurki, na flagach pokazywano Marksa, Engelsa, Lenina i Mao, ale dla zwyk\u0142ego cz\u0142owieka, mieszkaj\u0105cego na wsi, \u017cycie dalej wygl\u0105da\u0142o tak samo. I teraz mamy XXI wiek, Chiny wybieraj\u0105 trzeci\u0105 drog\u0119, i dalej s\u0105 pa\u0144stwem, kt\u00f3re jest rz\u0105dzone centralnie. I znowu zwyk\u0142ego cz\u0142owieka prawdopodobnie interesuje jego codzienne \u017cycie, a nie to, co si\u0119 dzieje w warstwie pa\u0144stwowo-ideologicznej. Jest taki aforyzm, kt\u00f3ry cytuj\u0119 w mojej ksi\u0105\u017ceczce: \u201eJe\u017celi nie chcesz si\u0119 rozczarowa\u0107, to nie jed\u017a do Pekinu\u201d. Prosz\u0119 zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119, \u017ce ju\u017c kilka lat temu przewodnicz\u0105cy Xi Jinping zacz\u0105\u0142 w oficjalnych przem\u00f3wieniach wraca\u0107 do Konfucjusza. Konfucjusz pasowa\u0142 w staro\u017cytno\u015bci, potem neokonfucjanizm panowa\u0142 a\u017c po XX wiek, i dzisiaj nagle okazuje si\u0119, \u017ce Konfucjusz tak\u017ce pasuje do oficjalnej ideologii pa\u0144stwowej.<\/p>\n<\/div>\n

\n

Sam Mao te\u017c publikowa\u0142 wybory swoich maksym. Jaka jest ich warto\u015b\u0107?<\/strong><\/p>\n

Z jednej z podr\u00f3\u017cy do Chin przywioz\u0142em sobie s\u0142ynn\u0105 \u201eCzerwon\u0105 ksi\u0105\u017ceczk\u0119\u201d z jego my\u015blami i nawet kilka fragment\u00f3w wybra\u0142em do tego mojego wyboru \u201eM\u0105dro\u015bci chi\u0144skich aforyzm\u00f3w\u201d, ale mia\u0142em ambiwalentne uczucia, cytuj\u0105c Mao. Po pierwsze, ze wzgl\u0119du na niego samego i r\u00f3\u017cne podejmowane przez niego drastyczne i okropne decyzje. Sami Chi\u0144czycy zreszt\u0105 m\u00f3wi\u0105 dzi\u015b, \u017ce w ilu\u015b tam procentach Mao si\u0119 myli\u0142. Z drugiej strony by\u0142 to te\u017c jaki\u015b etap rozwoju my\u015bli chi\u0144skiej i trzeba powiedzie\u0107, \u017ce Mao si\u0119 w ni\u0105 wpisa\u0142 t\u0105 ksi\u0105\u017ceczk\u0105, kt\u00f3ra jest wyborem cytat\u00f3w z jego rozlicznych prac i przem\u00f3wie\u0144. Oczywi\u015bcie s\u0105 tam rzeczy, kt\u00f3re dzisiaj, w nas, zw\u0142aszcza w tych, kt\u00f3rzy jeszcze pami\u0119taj\u0105 czasy PRL, wzbudzaj\u0105 co najwy\u017cej u\u015bmiech. A jednak w\u015br\u00f3d r\u00f3\u017cnych jego sentencji s\u0105 my\u015bli bardzo praktyczne i zwyczajnie u\u017cyteczne. Wi\u0119c czy dlatego, \u017ce to Mao, i \u017ce ta ksi\u0105\u017ceczka jest \u201eCzerwona\u201d powinni\u015bmy j\u0105 skre\u015bli\u0107 i wyrzuci\u0107 do kosza? Na pewno spo\u015br\u00f3d jego wielu przemy\u015ble\u0144 mo\u017cna znale\u017a\u0107 co\u015b dla nas atrakcyjnego.<\/p>\n<\/div>\n

\n

Czy dla Europejczyk\u00f3w w og\u00f3le jest mo\u017cliwe poj\u0119cie umys\u0142owo\u015bci i duchowo\u015bci chi\u0144skiej? S\u0105 bowiem tacy, kt\u00f3rzy twierdz\u0105, \u017ce to tak odr\u0119bne systemy postrzegania rzeczywisto\u015bci, \u017ce wszelkie pr\u00f3by zbli\u017cenia s\u0105 skazane na niepowodzenie. A i sami Chi\u0144czycy maj\u0105 pono\u0107 silne poczucie wy\u017cszo\u015bci swojej kultury i jej niedost\u0119pno\u015bci dla innych.<\/strong><\/p>\n

Kiedy\u015b w Hongkongu rozmawia\u0142em z pewnym mnichem buddyjskim i zapyta\u0142em go, co trzeba zrobi\u0107, \u017ceby zosta\u0107 buddyst\u0105. W tamtym czasie buddyzm sta\u0142 si\u0119 w Polsce na tyle popularny, \u017ce nawet jeden z moich przyjaci\u00f3\u0142 ze studi\u00f3w zacz\u0105\u0142 twierdzi\u0107, \u017ce jest buddyst\u0105, co by\u0142o dla mnie troch\u0119 podejrzane, bo on jednocze\u015bnie je\u017adzi\u0142 na polowania, no ale tak deklarowa\u0142. I ten mnich powiedzia\u0142 mi: Zostanie buddyst\u0105 jest bardzo proste. Wystarczy podj\u0105\u0107 teraz tak\u0105 decyzj\u0119 i wytrwa\u0107 w niej przez siedem pokole\u0144.<\/p>\n

\n

Siedem pokole\u0144 czy siedem wciele\u0144?<\/strong><\/p>\n<\/div>\n

\n

Pokole\u0144. Gdyby\u015bmy teraz zacz\u0119li, panie redaktorze, to nasze praprapraprawnuki mo\u017ce zostan\u0105 buddystami. Oczywi\u015bcie on sobie za\u017cartowa\u0142, ale wydaje mi si\u0119, \u017ce ta opowie\u015b\u0107 w du\u017cym stopniu to oddaje t\u0119 przepa\u015b\u0107 kulturow\u0105 pomi\u0119dzy \u015bwiatem Wschodu i Zachodu. Oczywi\u015bcie pod pewnymi wzgl\u0119dami wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie bardzo si\u0119 do siebie zbli\u017camy. Garnitur na \u015bwiecie wsz\u0119dzie wygl\u0105da tak samo. Zje\u015b\u0107 w McDonald\u2019s mo\u017cemy ju\u017c nie tylko w Pekinie, Tokio, czy w Warszawie, ale r\u00f3wnie\u017c w du\u017co mniejszych miastach we wszystkich tych krajach. Z drugiej strony to jest tylko i wy\u0142\u0105cznie pewna unifikacja kultury na tym poziomie mi\u0119dzynarodowym. Co nie znaczy, \u017ce na poziomie umys\u0142owo\u015bci i codziennego \u017cycia zwyk\u0142ego cz\u0142owieka, te r\u00f3\u017cnice nadal nie pozostaj\u0105 daleko id\u0105ce.<\/p>\n

Kamil Zeidler – profesor nauk prawnych, kierownik Katedry Teorii i Filozofii Pa\u0144stwa i Prawa Wydzia\u0142u Prawa i Administracji Uniwersytetu Gda\u0144skiego, dyrektor Centrum Studi\u00f3w Azji Wschodniej UG. Czytaj\u0105c, pisz\u0105c i podr\u00f3\u017cuj\u0105c, kolekcjonuje m\u0105dro\u015bci wschodnich m\u0119drc\u00f3w, a im wi\u0119cej ich ma, tym wi\u0119cej b\u0142\u0119d\u00f3w sam pope\u0142nia, chocia\u017c – jedno trzeba mu odda\u0107 – przynajmniej si\u0119 stara..<\/em>.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Przedstawiamy rozmow\u0119 przeprowadzon\u0105 przez Dariusza Szretera. Rozmowa ukaza\u0142a si\u0119 7 maja w dodatku Rejsy do Dziennika Ba\u0142tyckiego (Nr 104) oraz na stronie Dziennika Ba\u0142tyckiego. Czasem wystarczy jedno zdanie, \u017ceby zobaczy\u0107 \u015bwiat z innej strony. Rozmowa o m\u0105dro\u015bci chi\u0144skich aforyzm\u00f3w Istot\u0105 aforyzmu jest to, \u017ce on nam co\u015b podpowiada, \u017ce jest dobr\u0105 rad\u0105, uj\u0119ciem otaczaj\u0105cego nas […]<\/p>\n","protected":false},"author":1718,"featured_media":8735,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[6779],"tags":[6785],"class_list":["post-9477","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-w-prawie-i-mediach","tag-rozmowa"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/wydawnictwo.ug.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9477","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/wydawnictwo.ug.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/wydawnictwo.ug.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wydawnictwo.ug.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1718"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wydawnictwo.ug.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=9477"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/wydawnictwo.ug.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9477\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wydawnictwo.ug.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/8735"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/wydawnictwo.ug.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=9477"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/wydawnictwo.ug.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=9477"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/wydawnictwo.ug.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=9477"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}